مانیتور اینجوری باید بخری!

۱. نرخ تازه‌سازی (Refresh Rate)

نرخ تازه‌سازی می‌گوید مانیتور در هر ثانیه چند بار تصویر را از نو رسم می‌کند. مانیتور ۶۰ هرتز هر ۱۶٫۷ میلی‌ثانیه یک فریم جدید نشان می‌دهد، ۱۴۴ هرتز هر ۶٫۹ و ۲۴۰ هرتز هر ۴٫۲ میلی‌ثانیه. نتیجه در بازی‌ها و حتی اسکرول صفحه‌ها، حرکتی نرم‌تر و واضح‌تر و تأخیر کمتر بین حرکت ماوس و دیدن آن روی صفحه است.

برای کارهای اداری ۶۰ تا ۷۵ هرتز کافی است، برای بیشتر گیمرها ۱۴۴ تا ۱۶۵ هرتز نقطهٔ طلایی قیمت و کیفیت است و ۲۴۰ هرتز به بالا بیشتر به کار بازی‌های رقابتی می‌آید. یادتان باشد کارت گرافیک باید به همان تعداد فریم برسد تا از این نرخ استفاده شود؛ فناوری‌های G-Sync و FreeSync هم وقتی فریم‌ریت پایین‌تر از رفرش‌ریت است، از پارگی تصویر جلوگیری می‌کنند.

۲. زمان پاسخ و اوردرایو (Response Time و Overdrive)

زمان پاسخ مدت زمانی است که یک پیکسل برای تغییر از یک رنگ به رنگ دیگر لازم دارد (معمولاً به‌صورت خاکستری به خاکستری یا GtG). اگر پیکسل‌ها کُند باشند، پشت اجسام متحرک یک ردِ تار و تیره (Ghosting) می‌ماند. سازنده‌ها برای سریع‌تر کردن این تغییر، ولتاژ بیشتری به پیکسل می‌دهند که به آن اوردرایو می‌گویند.

مشکل از جایی شروع می‌شود که اوردرایو زیاد باشد: پیکسل از رنگ هدف رد می‌شود و یک هالهٔ روشن یا سفید پشت جسم می‌سازد که به آن Overshoot یا Inverse Ghosting می‌گویند و از Ghosting معمولی آزاردهنده‌تر است. عدد «۱ms» روی جعبه معمولاً در شدیدترین حالت اوردرایو و با همین هاله اندازه‌گیری شده؛ به تست‌های مستقل در حالت متوسط اوردرایو اعتماد کنید.

۳ تا ۵. فضاهای رنگی: sRGB، DCI-P3 و AdobeRGB

فضای رنگی محدوده‌ای از رنگ‌هاست که مانیتور می‌تواند نمایش دهد. در نمودار زیر (CIE 1931) نعل اسبی رنگی، همهٔ رنگ‌هایی است که چشم انسان می‌بیند و هر مثلث یک استاندارد است؛ هرچه مثلث بزرگ‌تر، رنگ‌های اشباع‌تری در دسترس است. درصد پوشش (مثلاً «۹۹٪ sRGB») می‌گوید مانیتور چه مقدار از آن مثلث را واقعاً پوشش می‌دهد.

۳. sRGB: استاندارد وب و ویندوز

تقریباً تمام محتوای وب، بازی‌ها و برنامه‌های ویندوز برای sRGB ساخته شده‌اند. پوشش نزدیک به ۱۰۰٪ sRGB برای کاربری عمومی، اداری، گیمینگ و طراحی وب کاملاً کافی است. نکتهٔ مهم: مانیتوری که فضای رنگی خیلی بزرگ‌تری دارد ولی حالت sRGB درست (sRGB Clamp) ندارد، محتوای معمولی را بیش از حد اشباع و «جیغ» نشان می‌دهد.

۴. DCI-P3: استاندارد سینما، HDR و دستگاه‌های اپل

DCI-P3 حدود یک‌چهارم از sRGB بزرگ‌تر است و بیشتر در سبز و قرمز گسترش دارد. فیلم‌های HDR، تدوین ویدیو و نمایشگرهای اپل (Display P3) بر پایهٔ همین فضا هستند. اگر تدوین ویدیو یا تماشای محتوای HDR برایتان مهم است، به دنبال ۹۵٪ DCI-P3 یا بیشتر باشید.

۵. AdobeRGB: عکاسی و چاپ

AdobeRGB در سبز و آبی‌فیروزه‌ای وسیع‌تر است؛ همان رنگ‌هایی که در چاپ حرفه‌ای به کار می‌روند. این فضا فقط برای عکاس‌ها و طراحانی که خروجی چاپی دارند اهمیت جدی دارد و برای بیشتر کاربران ضرورتی ندارد.

۶. دقت رنگ (Delta E)

پوشش فضای رنگی می‌گوید مانیتور چه رنگ‌هایی را می‌تواند نشان دهد؛ Delta E (ΔE) می‌گوید آن رنگ‌ها را چقدر درست نشان می‌دهد. ΔE فاصلهٔ رنگ نمایش‌داده‌شده با رنگ درست است: زیر ۱ برای چشم انسان نامحسوس است، ۱ تا ۲ فقط برای چشم آموزش‌دیده و در مقایسهٔ کنار هم دیده می‌شود و بالای ۳ کاملاً آشکار است.

برای ویرایش عکس و ویدیو دنبال «میانگین ΔE کمتر از ۲» در گزارش کالیبراسیون کارخانه یا تست‌های مستقل باشید. توجه کنید که ΔE میانگین ممکن است خوب باشد و چند رنگ خاص خطای زیادی داشته باشند؛ «حداکثر ΔE» هم مهم است. با کالیبراتور سخت‌افزاری می‌شود دقت بیشتر مانیتورها را بهتر کرد.

۷. روشنایی و نیت (Brightness)

روشنایی مانیتور با واحد نیت (cd/m²) اندازه‌گیری می‌شود. در اتاقی با نور معمولی ۲۵۰ تا ۳۰۰ نیت کافی است، کنار پنجرهٔ آفتابگیر به ۴۰۰ نیت یا بیشتر نیاز دارید و برای HDR واقعی نقاط روشن تصویر باید به ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ نیت برسند.

دشمن اصلی روشنایی، نور محیط است: نوری که روی صفحه می‌افتد و برمی‌گردد، سیاه‌ها را خاکستری و کل تصویر را شسته می‌کند. پنل مات این بازتاب را پخش می‌کند و پنل براق آن را آینه‌ای برمی‌گرداند؛ روشنایی بیشتر، سهم تصویر را در مقابل این بازتاب بالا می‌برد.

۸. تلهٔ DisplayHDR 400

برچسب HDR روی جعبهٔ مانیتور همیشه به معنای تجربهٔ HDR نیست. استاندارد VESA DisplayHDR 400 فقط حداکثر روشنایی ۴۰۰ نیت را لازم دارد و هیچ الزامی برای تیره کردن نواحی (Local Dimming) ندارد. نتیجه این است که مانیتور برای نشان دادن نقاط روشن، کل نور پس‌زمینه را بالا می‌برد و سیاهی‌ها خاکستری و تصویر کم‌جان می‌شود؛ بسیاری از کاربران HDR را روی این مانیتورها خاموش می‌کنند.

HDR واقعی یعنی سیاه عمیق و نقاط روشن پرنور، هم‌زمان در یک تصویر. این یعنی یا پنل OLED (استانداردهای DisplayHDR True Black) که هر پیکسل خودش خاموش و روشن می‌شود، یا پنل Mini-LED با تعداد زیادی ناحیهٔ Local Dimming و دست‌کم DisplayHDR 600 تا 1000.

۹. کنتراست استاتیک پنل‌ها

کنتراست استاتیک نسبت روشن‌ترین سفید به تیره‌ترین سیاهی است که پنل هم‌زمان نشان می‌دهد. عدد «کنتراست دینامیک» (مثلاً ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰:۱) تبلیغاتی است و ارزش مقایسه ندارد؛ همیشه به کنتراست استاتیک نگاه کنید. تفاوت کنتراست بیشتر از همه در اتاق تاریک و در فیلم‌ها و بازی‌های تاریک دیده می‌شود.

• پنل IPS: حدود ۱۰۰۰:۱؛ رنگ و زاویهٔ دید عالی، ولی سیاهی در اتاق تاریک کمی خاکستری و «IPS Glow» در گوشه‌ها.
• پنل VA: حدود ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰:۱؛ سیاهی بهتر برای فیلم، ولی معمولاً در گذارهای تیره کُندتر است.
• پنل OLED: عملاً بی‌نهایت؛ پیکسل سیاه کاملاً خاموش است. روشنایی تمام‌صفحه کمتر و احتمال Burn-in را هم در نظر بگیرید.

۱۰. تراکم پیکسل (PPI) و تیزی متن

رزولوشن به تنهایی تیزی تصویر را مشخص نمی‌کند؛ مهم این است که آن پیکسل‌ها روی چه اندازه‌ای پخش شده‌اند. تراکم پیکسل یا PPI (پیکسل در هر اینچ) از رزولوشن و قطر صفحه به دست می‌آید. مثلاً رزولوشن 1080p روی ۲۴ اینچ حدود ۹۲ PPI دارد و قابل‌قبول است، ولی همان رزولوشن روی ۲۷ اینچ به ۸۲ PPI می‌رسد و متن‌ها دانه‌دانه دیده می‌شوند.

برای فاصلهٔ معمول ۵۰ تا ۷۰ سانتی‌متری، ۹۰ تا ۱۱۰ PPI خوب، ۱۱۰ تا ۱۴۰ تیز و بالای ۱۴۰ بسیار تیز است (در این حالت معمولاً باید مقیاس ویندوز را روی ۱۲۵ تا ۱۵۰٪ بگذارید). ترکیب‌های پرطرفدار: ۲۷ اینچ 1440p (حدود ۱۰۹ PPI) برای بیشتر کاربران و ۲۷ اینچ 4K (حدود ۱۶۳ PPI) برای متن فوق‌العاده تیز.

ماتریس جمع‌بندی: کدام مانیتور برای کدام کاربر؟

حالا که همهٔ فاکتورها را دیدید، این جدول خلاصهٔ اولویت‌ها برای چهار پروفایل رایج خریداران است. اول پروفایل خودتان را پیدا کنید، بعد فقط روی ستون‌هایی که برای شما مهم‌اند سخت‌گیری کنید؛ پول اضافه برای فاکتوری که استفاده نمی‌کنید، بهترین خرید نیست.

قبل از خرید، مشخصات مانیتور را با تست‌های مستقل مقایسه کنید و بعد از خرید هم آن را تست کنید: پیکسل مرده، نشت نور و یکنواختی روشنایی در همان روزهای اول قابل مرجوعی هستند.